VITABERNA

 

 


Pastoraal atelier

Levoland 

Relimarkt

Bronnenmagazijn

 
VROUWEN IN DE BIJBEL
Ester
Je zou zweren dat het niet kon, maar toch is het waar: in het bijbelboek Ester komt de naam van 
God niet voor. Hoe merkwaardig misschien ook, toch ligt hierin niet het bijzondere karakter van 
dit bijbelboek. Want wat in het verhaal het meeste respect afdwingt, is het doortastend optreden 
van een jonge joodse vrouw die daarmee haar volk van de ondergang redde.
Het is al dagen lang feest aan het hof van de Perzische koning Ahasveros. De wijn vloeit 
rijkelijk, de sterke verhalen komen los en het visserslatijn wordt langzamerhand voertaal. 
Mannen onder elkaar (want de koningin had haar eigen feestje) scheppen op over hun vrouwen: 
gekibbel van dronkaards, ordinaire kroegenpraat. Zo ook de koning: om te laten zien dat zijn 
vrouw Wasti de mooiste is, beveelt hij haar haar schoonheid voor de aanwezige feestvierders te 
tonen. Maar koningin Wasti weigert te komen en Ahasveros is woedend. Nog dezelfde dag is ze 
koningin-af en wordt ze verbannen: door haar weigering is zij in de ogen van de koning en het 
hof een slecht voorbeeld voor ‘ongehoorzame echtgenotes’ en een bedreiging voor de 
maatschappelijke orde van die tijd. De opstandige koningin dient dus vervangen te worden.
Op zoek naar een nieuwe koningin, schrijft het hof een schoonheidswedstrijd uit. Als de joodse 
balling Mordekai dit hoort, spant hij zich in om zijn nichtje Ester als kandidate in de 
paleisvertrekken te krijgen. Ahasveros valt op haar en kiest haar uit als nieuwe koningin. Ester 
zwijgt echter over haar familie en haar volk, zoals ze haar oom Mordekai beloofd had. Wanneer 
Mordekai hoort dat twee paleisbewakers een aanslag op de koning aan het voorbereiden zijn, 
licht hij Ester in, die dat op haar beurt aan de koning vertelt. Door uit eigen beweging naar de 
koning te gaan, brengt Ester haar leven in gevaar: op het ongevraagd voor de koning 
verschijnen stond in die tijd immers de doodstraf. Maar Ahasveros is Ester gunstig gezind en de 
schurken worden zonder pardon aan de schandpaal genageld.
Enige tijd later wordt hofmedewerker Haman wegens bijzondere diensten door koning 
Ahasveros onderscheiden. Iedereen wordt verplicht voor deze praalhans te knielen. Maar 
Mordekai weigert, tot grote woede van Haman. Wanneer hij hoort dat Mordekai een Jood is, 
maakt hij plannen om hem en zijn volk uit te roeien. Voor Mordekai richt hij alvast een paal op. 
Wanneer Mordekai van de wrede plannen hoort, vraagt hij Ester bij de koning te pleiten voor 
zijn (en haar) volk. Ester richt een feestmaal aan, maar kan er niet toe komen Mordekai’s 
verzoek aan de koning voor te leggen.
De daaropvolgende nacht kan Ahasveros de slaap niet vatten en grijpt naar zijn memoires. Al 
lezend herinnert hij zich hoe Mordekai destijds zijn leven heeft gered. “Wat moet ik doen voor 
iemand die ik wil overladen met eer?” vraagt de koning aan Haman. Haman denkt dat de koning 
hem voor ogen heeft en somt een groot aantal koninklijke gunsten op. “Doe dat voor 
Mordekai”, zegt Ahasveros. Opnieuw kookt Haman van woede. Tijdens een tweede feestmaal 
slaagt Ester erin de koning op de hoogte te brengen van de plannen van Haman om het Joodse 
volk te vernietigen. Resultaat: Haman wordt zelf aan de galg die hij voor Mordekai had 
opgericht opgehangen. 
In het boek Ester zijn weinig concrete aanknopingspunten te vinden om te bepalen wanneer het 
verhaal precies is geschreven. Het is onwaarschijnlijk dat het verhaal van Ester zich ten tijde 
van de joodse ballingschap aan het Perzische hof heeft afgespeeld. Uit historische bronnen 
weten we immers dat koning Ahasveros (een andere naam voor de beroemde Perzische koning 
Xerxes) pas lang na de ballingschap aan de macht kwam. We kunnen dan ook aannemen dat de 
– overigens goed gecomponeerde novelle – pas later ‘op papier’ is gezet.
De kracht van oude verhalen zit ‘m echter niet in historische (on)juistheden of twijfels. Want 
ondanks deze, wordt in alle joodse synagogen ieder jaar op een vaste dag in het voorjaar (14 
Adar / februari-maart) het verhaal van Ester hardop gelezen. Het is het begin van het 
Poeriemfeest: men gedenkt dan, dat Haman door het poer (het lot) liet beslissen dat alle Joden 
moesten worden omgebracht. Poeriem heeft met zijn carnavaleske trekjes de uitbundigheid van 
een bevrijdingsfeest, maar herinnert tegelijk aan de vernietigingsdreiging, die het Joodse volk 
door de tijd heen steeds heeft vergezeld. In de bijbel is het een vrouw – Ester – die met haar 
kordate optreden een massale moordpartij onder de Joden in het toenmalige Perzië (geografisch 
ongeveer het huidige Iran) voorkomt en haar volk van de ondergang redt. Als geen ander 
verhaal uit de bijbel geeft dat van Ester indringend het lijden en de redding van het joodse volk 
weer. Bovendien is het een verhaal waarin vele actuele thema’s zoals macht, slimheid, sexisme, 
trots, leeghoofdigheid en omkoperij, terug te vinden zijn.
Jan Simons

Terug naar overzicht